NBA và EuroLeague: bản thỏa thuận bảo mật đang giữ kín cuộc chơi lớn nhất của bóng rổ châu Âu

Chus Bueno, giám đốc điều hành EuroLeague, trả lời The Athletic bằng một câu nghe như thể lịch sự từ chối: phía ông sẽ không đưa ra bất kỳ tuyên bố nào cho tới khi đạt được quyết định chung với NBA. Đọc lướt, người ta xếp câu đó vào loại không có gì mới. Với tôi, đây là câu chứa nhiều thông tin nhất mà giải bóng rổ số một châu Âu phát ra trong nhiều tháng. Nó xác nhận ba việc cùng lúc: các cuộc đàm phán đang diễn ra thật, hai bên đã ký thỏa thuận bảo mật, và cả hai đồng ý rằng công chúng chưa cần biết gì thêm. Có những cuộc chuyển nhượng không tiết lộ vì mất đồng thuận, và tôi biết điều đó khi lắng nghe fan trước khi gọi điện cho nguồn.

Tôi theo dõi EuroLeague qua nhiều mùa, từ những đêm thức xem Final Four tới các bản tin chuyển nhượng mùa hè. Ở giải đấu này có một quy luật khá đều: mọi bước ngoặt lớn đều được báo trước bằng im lặng, chứ không phải bằng họp báo. Khi ban tổ chức càng nói ít, khả năng có chuyện lớn đang được bàn càng cao.

Muốn hiểu vì sao một câu từ chối lại đáng giá, phải nhìn vào cấu trúc quyền lực. NBA là thực thể thống trị toàn cầu về doanh thu, bản quyền truyền thông và sức hút thương hiệu. EuroLeague là tầng tinh hoa khu vực, vận hành theo mô hình cổ đông câu lạc bộ, nơi những quyết định lớn không thể do một tổng giám đốc ký thay. Bên dưới là các giải quốc nội như ACB của Tây Ban Nha, Lega Basket của Ý, LNB của Pháp, BBL của Đức, cùng FIBA, tổ chức nắm quyền quản lý các giải quốc tế. Mọi thỏa thuận giữa NBA và EuroLeague đều phải đi qua ít nhất ba tầng phê chuẩn.

Dòng chảy tài năng làm bức tranh thêm rõ. Nikola Jokić, Giannis Antetokounmpo, Luka Dončić rồi Victor Wembanyama, những trụ cột của NBA hiện tại, đều trưởng thành từ bóng rổ châu Âu. Nguồn cung cầu thủ đã nằm trong tay lục địa này, nhưng phần lớn giá trị thương mại lại chảy về Mỹ. Đó là lý do NBA có động lực tiếp cận trực tiếp thị trường người hâm mộ châu Âu, thay vì chỉ nhập khẩu cầu thủ.

Bueno nói rõ phía EuroLeague chưa nhận được đề nghị cụ thể nào và chưa có bước đi thực chất. Đây là chi tiết quan trọng nhất trong toàn bộ câu chuyện, và cũng là chi tiết bị bỏ qua nhiều nhất. Không có bản đề xuất, không có cấu trúc tài chính, không có mốc thời gian. Thứ duy nhất tồn tại là ý định. Trong ngôn ngữ đàm phán, đây là giai đoạn trước khi có bản điều khoản sơ bộ, nghĩa là quãng đường còn dài tính bằng quý và năm, không phải bằng tuần.

Hai bên đã ký thỏa thuận bảo mật. Nhiều người đọc đó như một chi tiết thủ tục. Tôi đọc nó như một công cụ kiểm soát. Thỏa thuận bảo mật cho phép cả hai phía quản lý câu chuyện, ngăn đối thủ và truyền thông ép họ vào một lập trường quá sớm, đồng thời giữ kín áp lực từ cổ đông và người hâm mộ. Khi một cuộc đàm phán cần tới mức bảo mật như vậy, thường là vì mức độ rủi ro và giá trị của nó đều cao.

Câu nói gợi ý nhất của Bueno là đoạn ông nói về việc hai bên nên hợp tác thay vì chia rẽ thị trường. Lựa chọn từ ngữ ở đây rất đáng chú ý. Chia rẽ thị trường là mô tả một kịch bản mà trong đó NBA tự mở giải đấu riêng ở châu Âu, hoặc một giải đấu đối trọng xuất hiện. Ý tưởng hợp tác vì thế mang tính phòng thủ nhiều hơn người ta tưởng. EuroLeague ngồi vào bàn một phần vì muốn giành quyền chủ động trước một kịch bản bất lợi.

Ở phía kia, Adam Silver đã công khai nhiều lần về việc NBA muốn mở rộng và hợp tác với bóng rổ châu Âu. Cần nói rõ một chi tiết dễ bị dịch sai: chức danh của Silver là Ủy viên, tức Commissioner, chứ không phải Chủ tịch. Bản gốc mà tôi đọc có chỗ ghi Chủ tịch NBA, và đó là lỗi chuyển ngữ, bởi NBA còn một vị trí riêng là Chủ tịch phụ trách vận hành bóng rổ.

Bất đối xứng quyền lực là phần khó nhìn thấy nhất. NBA giữ quyền chủ động vì họ có thể tự làm một mình nếu muốn. EuroLeague giữ lợi thế ở chỗ sở hữu đội bóng, nội dung thi đấu và quan hệ địa phương mà không ai mua được trong vài năm. Nhưng lợi thế đó chỉ có giá khi hai bên còn ngồi cùng bàn. Một khi NBA quyết định đi đường riêng, nó teo lại rất nhanh.

Cơ chế phê chuẩn nội bộ của EuroLeague là điểm chặn quan trọng. Bueno nói ông sẽ đánh giá cẩn thận rồi trình lên các câu lạc bộ cổ đông. Đây là cấu trúc giống Ban Thống đốc của NBA: mọi thay đổi lớn cần đa số chủ sở hữu đồng ý. Nói cách khác, một cuộc điện thoại giữa hai người đứng đầu không đủ để chốt bất cứ điều gì. Quá trình càng nhiều điểm phủ quyết, tốc độ càng chậm, và khả năng rò rỉ càng cao.

Điểm mù lớn nhất trong cách truyền thông đón câu chuyện này là đọc ý định thành hành động. Những tiêu đề kiểu siêu giải đấu sắp thành hình xuất hiện nhanh hơn bất kỳ bản điều khoản nào. Khoảng cách giữa câu hợp tác là cách tốt nhất và câu chưa nhận được đề nghị nào chính là toàn bộ nội dung thật của bản tin. Một bên nói về tầm nhìn, bên kia xác nhận chưa có gì trên bàn. Sự ăn khớp về ngôn từ giữa hai phía, từ Silver tới Bueno, là dấu hiệu của một mặt trận thống nhất trong đàm phán, chưa phải một thỏa thuận.

Chi tiết vắng mặt cũng đáng bàn: FIBA không xuất hiện trong câu chuyện. Bóng rổ châu Âu vốn là bài toán ba bên, với FIBA nắm quyền quản lý các giải quốc tế. Việc không nhắc tới FIBA có thể là cách hai bên giữ không gian đàm phán, cũng có thể là dấu hiệu họ đang tìm một cấu trúc lách qua hoặc thu nạp tổ chức này. Một lần bị đốt cháy không đáng sợ; đáng sợ là mình vẫn hành động như kẻ chưa từng va vấp. Tôi từng bị đốt bởi một nguồn tin không kiểm chứng, và từ đó tôi học cách đốt lại tin giả bằng ba lần xác minh.

Với người hâm mộ châu Âu, điều đáng lo nằm ở chỗ giá trị bản quyền, lịch thi đấu và suất dự cúp có thể bị định hình lại bởi những cuộc họp không ai được xem. Các giải quốc nội như ACB hay Lega có nguy cơ bị đẩy về vai trò phát triển cầu thủ, trong khi phần hào nhoáng và tiền lớn dồn lên tầng trên. Kịch bản đó chưa xảy ra, nhưng đủ để các câu lạc bộ nhỏ phải lên tiếng sớm.

Rủi ro ngược lại cũng đáng kể. Nếu đàm phán đổ vỡ sau khi đã công khai bàn bạc, EuroLeague bước ra khỏi bàn đàm phán ở vị thế yếu hơn so với trước khi ngồi vào: họ đã xác nhận rằng đối tác có đủ năng lực để tự hành động, và đã cho thấy mình quan ngại về việc thị trường bị chia rẽ. Đó là thứ rất khó lấy lại trong các cuộc thương lượng sau này.

Dấu hiệu cần theo dõi đầu tiên là một bản đề nghị chính thức từ phía NBA. Khi nó xuất hiện, câu chuyện chuyển từ ý định sang cấu trúc. Dấu hiệu thứ hai là phản ứng của FIBA. Dấu hiệu thứ ba là việc các câu lạc bộ EuroLeague được triệu tập để phê chuẩn. Văn hóa bóng đá là nơi những tín hiệu rất nhỏ, thậm chí từ một sai lầm, cũng tạo nên áp lực lớn.

Trong lúc đó, cách đọc đúng nhất là giữ nguyên trạng thái đang diễn biến. Cuộc chơi này sẽ còn kéo dài, và mỗi tuyên bố chung tiếp theo sẽ là một nấc thang mới. Việc của người làm nghề như tôi là không biến im lặng thành tin sốt dẻo, mà đọc nó đúng như nó đang là: một thỏa thuận bảo mật đang được cả hai bên giữ đúng.