U23 Việt Nam và một điểm trước Uzbekistan: lựa chọn nào cũng phải trả giá

Ở phút 70 của trận đấu mà U23 Việt Nam chỉ cần giữ nguyên tỷ số, hai tiền vệ biên lặng lẽ lùi về ngang hàng với hai trung vệ. Không ai hét. Không ai vỗ tay. Đội bóng chỉ đổi tư thế, và thế trận đổi theo sau đó vài phút.

Tôi nhớ một buổi tối trên đường chạy. Một vận động viên 1.500m chỉ cần về đích trong tốp hai sẽ chạy khác hoàn toàn một người cần phá kỷ lục cá nhân. Cùng cự ly, cùng đối thủ, nhưng mục tiêu khác nhau thì nhịp điệu khác nhau. Bóng đá cũng vậy. Khi điều kiện đi tiếp chỉ là một điểm, câu hỏi chiến thuật không còn nằm ở chỗ đá đẹp hay đá xấu, mà ở chỗ đội bóng đọc mục tiêu của chính mình như thế nào. Có những dữ liệu không cần lớn tiếng, chỉ cần ai đó đủ kiên nhẫn để đọc.

Một suất còn lại, hai cái tên

Bảng C vòng loại U23 châu Á gồm bốn đội: U23 Việt Nam, U23 Uzbekistan, U23 Philippines và U23 Kuwait. Sau hai lượt trận, hai đầu bảng gần như đã ngã ngũ. U23 Uzbekistan thắng cả hai trận và chính thức giành vé đi tiếp. U23 Philippines thua cả hai trận, đứng cuối với 0 điểm, không còn cơ hội.

Suất còn lại là cuộc đua giữa U23 Việt Nam và U23 Kuwait. Chi tiết quan trọng nhất, và cũng là chi tiết bị nhắc ít nhất: theo cách tính hiện tại, U23 Việt Nam chỉ cần thêm một điểm ở lượt trận ngày 19 tháng 9 là đủ đi tiếp, bất kể trận U23 Kuwait gặp U23 Philippines kết thúc ra sao. Dữ kiện ấy đến từ bảng tổng hợp của ban tổ chức sau hai lượt đấu, không phải từ một dự đoán.

Một điểm, nghe rất nhẹ. Nhưng chính cái nhẹ ấy đặt huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh và các học trò trước lựa chọn khó nhất của cả vòng loại: đá để lấy ba điểm và ngôi đầu bảng, hay đá để giữ một điểm và tấm vé?

Hai lựa chọn, hai hóa đơn khác nhau

Đi theo hướng tấn công, đội bóng giữ quyền tự quyết trong tay. Không phải chờ tin từ sân bên kia, không phải tính hiệu số, không phải sống nhờ kết quả của người khác. Cái giá nằm ở cấu trúc đội hình: muốn ghi bàn trước U23 Uzbekistan, các tuyến phải đẩy cao, và mỗi lần mất bóng ở khu vực giữa sân sẽ mở ra một pha phản công mà hàng thủ Việt Nam phải xử lý trong thế ít người hơn. Với Nguyễn Văn Quyết và Nguyễn Trọng Hoàng ở tuyến trên, U23 Việt Nam có đủ tốc độ để chuyển trạng thái, nhưng tốc độ chỉ có giá trị khi bóng đến đúng chỗ và đúng lúc.

Đi theo hướng phòng ngự, đội bóng khóa cửa và chờ. Nếu giữ sạch lưới, tấm vé nằm lại trong tay. Nhưng đây là kiểu kế hoạch chỉ đẹp trên giấy. Đội đá thấp phải chịu số tình huống bóng chết nhiều hơn hẳn bình thường, và phần lớn bàn thua của những đội thua kém về thể hình đến từ đúng nhóm tình huống ấy: phạt góc, đá phạt, bóng bổng vào vòng cấm. Khối phòng ngự thấp chỉ thật sự an toàn khi nó chưa bị thủng. Thủng trước, đội bóng buộc phải chuyển sang tấn công bằng chính bộ kỹ năng mà nó vừa gạt sang một bên suốt hơn một giờ đồng hồ.

Biến số mờ nhất nằm ở phía đối thủ

U23 Uzbekistan đã có vé. Đây là dữ kiện lớn nhất và cũng bị đánh giá thấp nhất trong phép tính của cả hai phía. Một đội đã đi tiếp có thể tung đội hình dự bị và chơi thoáng như một buổi tập; cũng có thể ra sân đúng như thường lệ để giữ nhịp thi đấu. Hai viễn cảnh ấy dẫn tới hai kế hoạch khác nhau. Nếu U23 Việt Nam lập kế hoạch dựa trên danh tiếng của đối thủ thay vì động lực thật của đối thủ, sai số sẽ xuất hiện đúng ở ô quan trọng nhất.

Với tư cách người theo dõi, tôi thường ghi lại ba thứ trước những lượt trận kiểu này. Số phút giữ sạch lưới trong nửa giờ đầu, vì đó là khoảng thời gian đội bóng còn đủ năng lượng để giữ đúng cấu trúc đã định. Số tình huống bóng chết phải chịu trong khoảng 25m trước khung thành, vì đó là chỉ số nói thẳng nhất về việc hàng thủ có bị ép lùi hay không. Và thời điểm của bàn thắng hoặc bàn thua đầu tiên, vì sau bàn đầu tiên, mọi kế hoạch trên giấy đều phải viết lại.

Góc nhìn ngược: phương án an toàn thường là phương án đắt nhất

Cách đặt vấn đề quen thuộc, đá tấn công tổng lực hay phòng ngự tử thủ, là một cặp nhị phân tiện cho việc đặt tiêu đề nhưng che mất phương án thứ ba: kiểm soát bóng ở những vùng mà một sai lầm không giết mình. Giữ bóng ở phần sân đối phương, kéo nhịp trận đấu chậm lại, chấp nhận những đường chuyền ngang vô hại ở khu vực an toàn, để thời gian trôi về phía có lợi. Đội bóng nào làm được điều đó thì không phải chọn giữa hai thái cực.

Ở tình huống cụ thể này, phòng ngự để giữ một điểm không phải là phương án an toàn nhất. Đó là phương án rủi ro nhất. Khóa cửa nghĩa là trao quyền điều khiển nhịp độ cho đối thủ. Khóa cửa cũng nghĩa là chịu thêm bóng chết trước khung thành, và bóng chết đúng là điểm yếu cố hữu của những đội thua kém về thể hình. Sau cùng, cả kế hoạch được đặt lên một giả định duy nhất, rằng sẽ không có bàn thua nào trong 90 phút. Ba mắt xích ấy nối với nhau; chỉ cần một mắt xích đứt, cả chuỗi vỡ. Người ta nhìn vào bảng xếp hạng, tôi nhìn vào những gì bảng xếp hạng che đi.

Sau ngày 19 tháng 9

Thể thao đỉnh cao là nghệ thuật của sự lặp lại — và sự phá vỡ lặp lại.

Kết quả lượt trận cuối bảng C rồi sẽ được ghi lại bằng một dòng ngắn trên bảng tổng hợp. Điều đáng nhớ hơn nằm ở chỗ khác: liệu U23 Việt Nam có dám đọc đúng mục tiêu của chính mình, thay vì đọc theo cách mà người ngoài đang đọc hộ. Và liệu những người ngồi viết về đội bóng này có đủ kiên nhẫn để đọc cùng, hay lại chọn câu hỏi dễ nhất.